Engelli Bireyler Artık “Yardım Nesnesi” Değil, “Karar Sahibi Hak Öznesi”

Türkiye, engelli hakları konusunda devrim niteliğinde bir zihniyet değişimine imza atıyor. "Kimseyi Geride Bırakmama" ilkesiyle hazırlanan 2023-2025 Ulusal Eylem Planı, engelli bireyleri başkalarının kararlarına muhtaç bireyler olarak değil, kendi yaşamları üzerinde tam yetki ve karar sahibi bireyler olarak konumlandırıyor.

Eylem planının temelinde, engelliliğin bir kader veya trajedi olarak görüldüğü eski anlayışın terk edilmesi yatıyor. Yeni dönemde engellilik; insan hakları, ayrımcılıkla mücadele ve fırsat eşitliği kavramlarıyla tanımlanıyor. Engelli bireylerin maruz kaldığı engellerin bir "insan hakkı ihlali" olduğu vurgulanırken, toplumun tüm kesimlerini içeren "içermeci bir toplum" inşası hedefleniyor. 

Türkiye’nin de taraf olduğu Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme (EHİS) ve 2030 Sürdürülebilir Kalkınma Gündemi, bu yeni yol haritasının uluslararası dayanaklarını oluşturuyor. Ulusal düzeyde ise Anayasa ve 2005 yılında yürürlüğe giren Engelliler Hakkında Kanun, bu sürecin temel taşı niteliğinde. 

Plan kapsamında dikkat çeken en önemli detaylardan biri, Türkiye’nin son yıllarda oluşturduğu güçlü yasal altyapı. Engelliler Hakkında Kanun ile birlikte ülkemizde 1.500 maddelik geniş bir "engelliler hukuku" oluşmuş durumda. Bu devasa külliyat; engelli bireylerin doğuştan sahip oldukları onura saygı duyulmasını, temel haklardan tam yararlanmalarını ve toplumsal hayata tam katılımlarını güvence altına alıyor. 

2023-2025 yıllarını kapsayan eylem planı, sadece fiziksel erişilebilirliği değil; ekonomik, sosyal ve kültürel alanlarda da engelli bireylerin potansiyellerini gerçekleştirebilmelerini amaçlıyor. Planın temel mesajı ise oldukça net: Engelli bireyler yardım değil, hak talep ediyor; toplum ise bu hakları sağlamakla yükümlü.